SULTAN II. MEHMED (FATİH) (1451 – 1481)




 

Babası : İkinci Murad



Annesi : Huma Hatun



Doğumu : 29 Mart 1432



Ölümü : 3 Mayıs 1481



Saltanatı : 1451 - 1481



Devlet Sınırları



: 2.214.000 km2





HAYATI



Fatih Sultan Mehmed 29 Mart 1432'de Edirne'de doğdu. Babası Sultan İkinci Murad,
annesi Huma Hatun'dur. Fatih Sultan Mehmed, uzun boylu, dolgun yanaklı, kıvrık
burunlu, adaleli ve kuvvetli bir padişahtı. Devrinin en büyük ulemalarından
birisiydi ve yedi yabancı dil bilirdi. Alim, şair ve sanatkarları sık sık toplar
ve onlarla sohbet etmekten çok hoşlanırdı. İlginç ve bilinmedik konular hakkında
makaleler yazdırır ve bunları incelerdi.



Hocalığını da yapmış olan Akşemseddin, Fatih Sultan Mehmed'in en çok değer
verdiği alimlerden biridir. Fatih Sultan Mehmed, gayet soğukkanlı ve cesurdu.
Eşsiz bir komutan ve idareciydi. Yapacağı işlerle ilgili olarak en yakınlarına
bile hiçbir şey söylemezdi.



Fatih Sultan Mehmed okumayı çok severdi. Farsça ve Arapça'ya çevrilmiş olan
felsefi eserler okurdu. 1466 yılında Batlamyos Haritasını yeniden tercüme
ettirip, haritadaki adları Arap harfleriyle yazdırdı. Bilimsel sorunlarda, hangi
din ve mezhebe mensup olursa olsun bilginleri korur onlara eserler yazdırırdı.




Bilime büyük önem veren Fatih Sultan Mehmed yabancı ülkelerdeki büyük bilginleri
İstanbul'a getirtirdi. Nitekim astronomi bilgini Ali Kuşçu kendi döneminde
İstanbul'a geldi. Ünlü Ressam Bellini'yi de İstanbul'a davet ederek kendi
resmini yaptırdı. Şair ve açık görüşlüydü.



Fatih Sultan Mehmed 1481 yılına kadar hükümdarlık yaptı ve bizzat 25 sefere
katıldı. Azim ve irade sahibiydi. Temkinli ve verdiği kararları kesinlikle
uygulayan bir kişiliği vardı. Devlet yönetiminde oldukça sertti. Savaşlarda çok
cesur olur, bozgunu önlemek için ileri atılarak askerleri savaşa teşvik ederdi.



20 yaşında Osmanlı padişahı olan Sultan İkinci Mehmed, İstanbul'u fethedip 1100
yıllık Doğu Roma İmparatorluğunu ortadan kaldırarak Fatih ünvanını aldı.



Hz.Muhammed'in (S.A.V) hadisi şerifinde müjdelediği İstanbul'un fethini
gerçekleştiren büyük komutan olmayı da başaran Fatih Sultan Mehmed, yüksek
yeteneği ve dehasıyla dost ve düşmanlarına gücünü kabul ettirmiş bir Türk
hükümdarıydı.



Orta Çağ'ı kapatıp, Yeniçağ'ı açan Cihan İmparatoru Fatih Sultan Mehmed, Nikris
hastalığından dolayı 3 Mayıs 1481 günü Maltepe'de vefat etti ve Fatih Camii'nin
yanındaki Fatih Türbesi'ne defnedildi.



İSTANBUL'UN FETHİ



Fatih Sultan Mehmed padişah olduktan sonra ilk iş olarak, devamlı ayaklanma
çıkaran Karamanoğlu Beyliğine karşı sefere çıktı. Karamanoğlu İbrahim Bey af
diledi. Fatih İstanbul'un fethini düşündüğü için onu bağışladı.



Fatih Sultan Mehmed, büyük gayesini gerçekleştirmek için, Macarlara, Sırplara ve
Bizanslılara karşı yumuşak davranıyordu. Amacı Haçlıların birleşmesini önlemek,
onları tahrik etmemek ve zaman kazanmaktı.



Bin yıllık tarihinin sonuna gelmiş olan Bizans küçüle küçüle sadece İstanbul
şehrinin sınırları içinde hüküm süren bir devlet durumuna düşmüştü. Ancak buna
rağmen Bizans'ın varlığı, Balkanlar'daki Türk hakimiyeti açısından tehlikeli
oluyordu.



Bizans İmparatorları, Anadolu'daki çeşitli siyasi güçleri de Osmanlı aleyhine
kışkırtmaktan geri kalmıyorlardı. Hatta zaman zaman Osmanlı şehzadeleri
arasındaki taht kavgalarına karışıp devletin iç düzenini bozuyorlardı.



YAPILAN HAZIRLIKLAR



İstanbul'un Osmanlı Devleti'nin hakimiyeti altında girmesi, ticari ve kültürel
yönden önemli bir avantajın daha ele geçirilmesi demekti. Boğazlar tam anlamıyla
kontrol altına alınacak ve bu sayede Karadeniz ticaret yolları ele geçirilmiş
olacaktı. Karamanoğulları meselesini çözen Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'un
fethi için gerekli hazırlıklara başladı.



Devrin mühendislerinden Musluhiddin, Saruca Sekban ile Osmanlılara sığınan Macar
Urban Edirne'de top dökümü işiyle görevlendirildi. "Şahi" adı verilen bu
topların yanında, tekerlekli kuleler ve aşırtma güllelerin üretilmesi (havan
topu) yapılan hazırlıklar arasındaydı. Yaptırılan bu büyük toplar İstanbul'un
fethedilmesinde önemli rol oynadı.



Yıldırım Bayezid'in İstanbul kuşatması sırasında yaptırdığı Anadolu Hisarının
karşısına, Rumeli Hisarı (Boğazkesen) inşa edildi. Bu sayede Boğazlar'ın
kontrolü sağlanacak, deniz yoluyla gelebilecek yardımlara karşı tedbir alınmış
olacaktı. 400 parçadan oluşan bir donanma inşa edildi. Turhan Bey komutasındaki
bir Osmanlı donanması Mora'ya gönderildi ve İstanbul'a yardım gelmesi
engellendi.



Eflak ve Sırbistan ile var olan barış antlaşmaları yenilendi. Macarlarla da üç
yıllık bir antlaşma yapıldı. Osmanlıların bu hazırlıkları karşısında,
Bizanslılar da boş durmuyordu. Surlar sağlamlaştırılıyor ve şehre yiyecek
depolanıyordu. Ayrıca Bizans İmparatoru Konstantin, Haliç'e bir zincir
gerdirerek, buradan gelecek tehlikeyi önlemeye çalıştı.



Aynı zamanda Haçlı dünyasından yardım isteniyor, Papa ise yapacağı yardım
karşısında Katolik ve Ortodoks kiliselerinin birleştirilmesini istiyordu. Ancak
Katoliklerden nefret eden Ortodoks Rumlar, Roma kilisesine bağlanmak istemiyor,
"İstanbul'da Kardinal Külahı görmektense, Türk Sarığı görmeye razıyız"
diyorlardı.



KUŞATMA VE SAVAŞ



Fatih Sultan Mehmed, hazırlıklar tamamlandıktan sonra, Bizans İmparatoru
Konstantin'e bir elçi göndererek, kan dökülmeden şehrin teslim edilmesini
istedi. Fakat İmparatordan gelen savaşa hazırız mesajı üzerine, İstanbul'un kara
surları önüne gelen Osmanlı ordusu, 6 Nisan 1453'de kuşatmayı başlattı. Osmanlı
donanması ise Haliç'in girişinde ve Sarayburnu önünde demirlemişti. Ordu;
merkez, sağ ve sol olarak üç kısma ayrıldı. 19 Nisan'da yapılan ilk saldırıda,
tekerlekli kuleler kullanıldı ve bu saldırı ile Topkapı surlarından burçlara
kadar yanaşıldı.



Osmanlı Ordusundaki er sayısı 150.000 ile 200.000 arasındaydı. Bu kuvvetlere
Rumeli ve Anadolu beylerine bağlı çeşitli kuvvetler de katılmıştı.



Çok şiddetli çarpışmalar oluyor, Bizanslılar şehri koruyan surların zarar gören
bölümlerini hemen tamir ediyorlardı.



Venedik ve Cenevizliler de donanmalarıyla Bizans'a yardım ediyorlardı. Fatih
Sultan Mehmed Osmanlı donanmasının kuşatma sırasında yeterince kullanılamadığını
ve bu yüzden kuşatmanın uzadığını düşünüyordu. İstanbul'un Haliç tarafındaki
surlarının zayıf olduğu biliniyordu. Bizans bu bölgeye zinciri bu nedenle
germişti. Yüksekten atılan taş gülleler Bizans donanmasından bazı gemileri
batırmıştı fakat bir kısım donanmanın Haliç'e indirilmesi kesin olarak
gerekliydi.



Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'un fethedilmesini kolaylaştıracak önemli kararını
verdi. Osmanlı donanmasına ait bazı gemiler karadan çekilerek Haliç'e
indirilecekti.



Tophane önündeki kıyıdan başlayıp Kasımpaşa'ya kadar ulaşan bir güzergah üzerine
kızaklar yerleştirildi. Gemilerin, kızakların üzerinden kaydırılabilmesi için,
Galata Cenevizlilerinden zeytinyağı, sade yağ ve domuz yağı alınarak kızaklar
yağlandı. 21-22 Nisan gecesi 67(yada 72) parça gemi düzeltilmiş yoldan Haliç'e
indirildi.



Haliç'teki Türk donanmasına ait toplar, surları dövmeye başladı. Ciddi
çarpışmalar cereyan etti. Bundan sonraki günlerde top savaşı, ok, tüfek
atışları, lağım kazmalar, büyük ve hareketli savaş kulelerinin surlara
saldırıları devam etti.



Kuşatmanın uzun sürmesi ve kesin başarıya ulaşılamaması askerler arasında endişe
yarattı. Ancak, İstanbul'u her ne şartta olursa olsun almaya kararlı olan Fatih
Sultan Mehmed kumandanların ve alimlerin de bulunduğu bir toplantı düzenledi.
Cesaretlendirici bir konuşma yaptıktan sonra, 29 Mayıs'ta genel saldırının
yapılacağına dair kararını açıkladı.



Çarpışmalar sırasında Bizans'ı koruyan surlar üzerinde kapatılması mümkün
olmayan gedikler açılmaya başlamıştı. Surlar içerisine küçük sızmalar oluyor,
ancak geri püskürtülüyordu. İlk defa Ulubatlı Hasan ve arkadaşlarının şehit
olmak pahasına tutunmayı başardıkları İstanbul surları, artık direnemiyordu. 53
gün süren ve 19 Nisan, 6 Mayıs, 12 Mayıs ve 29 Mayıs'ta yapılan dört büyük
saldırıdan sonra Doğu Roma İmparatorluğu'nun 1125 yıllık başkenti olan İstanbul,
29 Mayıs 1453 salı günü fethedildi.



FETHİN SONUÇLARI



İstanbul'un fethi, çok önemli sonuçları da beraberinde getirdi. Fatih Sultan
Mehmed, İstanbul'un fethinden sonra batıdaki hakimiyeti pekiştirmek, sınırları
genişletmek, İslam'ı en uzak yerlere kadar yaymak ve Hıristiyan birliğini bozmak
amacıyla Avrupa üzerine bir çok seferler düzenledi.



Sırbistan (1454,1459), Mora (1460), Eflak (1462), Boğdan (1476), Bosna-Hersek,
Arnavutluk, Venedik (1463-1479), İtalya (1480) ve Macaristan seferleriyle
Osmanlı İmparatorluğu Avrupa'daki hakimiyetini pekiştirdi.



Sırbistan Krallığı tamamen ortadan kaldırılıp Osmanlı sancağı haline getirildi,
Mora tamamen fethedildi, Eflak Osmanlı eyaleti yapıldı, Bosna tekrar Osmanlı
hakimiyetine alındı, Arnavutluk ele geçirildi. 16 yıl süren Osmanlı-Venedik
Deniz Savaşları sonunda Venedik barış imzalamayı kabul etti. İtalya'ya yapılan
sefer sırasında Roma'nın fethi açısından çok önemli bir merkez olan Otranto,
fethedildi ancak Fatih Sultan Mehmed'in ölümü üzerine kaybedildi.



KIRIM'IN FETHİ VE KARADENİZ



Fatih Sultan Mehmed, Karadeniz'e de hakim olmak istiyordu. Venedik ve
Cenevizlilerin İslam dünyasının aleyhine yaptıkları esir ticaretini önlemek,
İstanbul'a gelen ticari malların taşınmasında esas rolü oynayan Kırım
sahillerini ele geçirmek, Karadeniz'i bir Türk Gölü haline getirmek amacıyla
hareket eden Fatih, işe 1459'da Amasra'yı fethederek başladı.



1460'da Candaroğulları Beyliği'ne son verildi. 1461'de Trabzon'un, 1475'de de
Kırım'ın fethiyle Karadeniz bir Türk gölü haline geldi.



Bu sayede Karedeniz'deki Ceneviz üstünlüğü sona erdi ve İpekyolu'nun tüm
denetimi Osmanlı Devleti'ne geçti.



OTLUKBELİ SAVAŞI



Karamanoğlu İbrahim'in 1464'te ölmesi üzerine oğulları birbirlerine düşmüşlerdi.
Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın yardımıyla İshak Bey Karamanoğlu beyliğine
sahip oldu. Bunun üzerine diğer oğlu Pir Ahmed Bey Fatih Sultan Mehmed'den
yardım istedi ve gelen yardım sayesinde Beyliği ele geçirdi. Fakat Pir Ahmed Bey
bir süre sonra gidip Venediklilerle anlaşınca, bu duruma sinirlenen Fatih Sultan
Mehmed, Karaman Seferi'ne çıkmaya karar verdi.



Konya ve Karaman alınarak Osmanlı'ya bağlandı. Karaman halkı İstanbul'a ve
çeşitli yerlere göç ettirildiler. Pir Ahmed Bey kaçarak Akkoyunlu hükümdarı Uzun
Hasan'a sığındı. Bu olay Osmanlılarla Akkoyunluların arasının açılmasına neden
oldu.



Osmanlılar Avrupa ve Anadolu'daki topraklarını genişletirken, Akkoyunlular
Devleti'de Doğu Anadolu, Kafkasya, İran ve Irak üzerinde hakimiyet kurmuşlardı.
Sınırlarını genişleten iki Türk Devleti arasında büyük bir savaş kaçınılmaz
olmuştu. Otlukbeli mevkiinde 11 Ağustos 1473'de yapılan savaşta, devrin en
kuvvetli savaş tekniğine ve araçlarına sahip olan Osmanlı ordusu, Uzun Hasan'ın
kuvvetli süvarilerden kurulmuş olan ordusunu birkaç saatte dağıttı.



Bu savaştan sonra Akkoyunlular bir daha kendilerini toparlayamadılar. Fatih
Sultan Mehmed, Akkoyunlu tehlikesini bu şekilde engellemiş oldu. Anadolu'da ve
Rumeli'de birçok sefer düzenleyip pek çok zafer kazanmıştı.



Buna rağmen güneyde güçlü bir devlet konumunda olan Memlüklerle problemler
yaşandığı halde sıcak bir savaştan kaçınmıştı.



DENİZLERDE DURUM



İstanbul'un fethiyle ticaret yollarının hakimiyeti Osmanlılara geçmişti. Ancak
denizlerde Venedik ve Cenevizliler'in etkinliği devam ediyordu. Fatih ticaret
yollarının güvenliğini sağlamak ve korsanlardan kurtulmak için Ege adaları
üzerinde siyasetini ağırlaştırdı. Ege adalarına seferler düzenlendi.



Yeni tersaneler ve gemiler inşa edildi. Rodos seferine çıkıldıysa da alınamadı.




İDARİ DÜZENLEMELER



Fatih Sultan Mehmed, klasik manada Osmanlı devletinin idari kurucusu
sayılabilir. İstanbul'un fethinden sonra kendisini Kaiser-i Rum (Doğu Roma
İmparatoru) ilan etmiş ve devlet müesseselerini yerleştirmiştir. Fatih,
Kanunnamesi ile Atam-Dedem Kanunu dediği gelenekleri yazılı hale getirmiş ve
buna Kanunname-i Ali Osman denmiştir.



Divanın idaresini sadrazamlara bırakarak, işleri kafes arkasından takip etmeye
başlamış, mutlak vekilim dediği sadrazamı geniş yetkilerle donatmıştır. Ayrıca
defterdar, kazaskerler ve diğer üst düzey devlet erkanının görevleri tarif
edilmiştir.



Yeniçeri ordusu 10.000'e çıkarılarak güçlü bir merkezi ordu teşkil edildiğinden
uç beylerinin önemi azalmış, böylece merkezi idare sağlamlaştırılmıştır. Anadolu
ve Rumeli'nin en kudretli devletinin hükümdarı olarak "Han" ünvanını ilk defa o
kullamıştır.



İstanbul'un fethinden sonra Yıldırım Bayezid zamanında elden çıkan topraklar
yeniden kazanılmış, hatta Rumeli ve Karadeniz kıyılarında yeni yerler
fethedilmiştir. Kırım'ın fethi ile Karadeniz bir Türk gölü haline getirilmiş,
Anadolu birliği tamamlanmış ve Rumeli'deki Türk varlığı Belgrad'a kadar
uzanmıştır.



İstanbul, Fatih zamanında bir ilim ve sanat merkezi haline gelmiş, Fatih
medreseleri klasik Osmanlı medreselerinin temelini oluşturmuştur. Şairler ve
ilim adamları için bir cazibe merkezi haline gelen İstanbul'a bütün İslam
dünyasından bilginler gelmeye başlamıştır.



MİMARİ ESERLER



Fatih Sultan Mehmed, otuz yıl kadar süren padişahlığı sırasında Osmanlı
Devleti'ni bir cihan devleti konumuna çıkardı. Fatih Sultan Mehmed, eşsiz bir
komutan olmakla beraber, büyük bir devlet adamıydı.



Yapmış olduğu çalışmalar ile memleketinde büyük çapta bir imar hareketini
gerçekleştirdi. Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli şehirlerinde 300 kadar cami,
57 medrese, 59 hamam, 29 bedesten, çeşitli saray, hisar, kale, sur, han ve
köprüler yaptırdı.



İstanbul'u fethettiği zaman başta Ayasofya olmak üzere sekiz tane kiliseyi
camiye çevirdi. Bugünün üniversitesi olan Fatih Külliyesi'ni 1470 yılında
tamamladı.



Hz.Eyyub-i Ensari'nin kabri, Fatih'in hocası Akşemseddin tarafından keşfedildi
ve üzerine Eyüp Camii yaptırıldı.

Fatih Sultan Mehmed tarafından İstanbul'un Fatih semtinde yaptırılan Fatih
Camii, 1470 yılında yine onun tarafından ibadete açıldı.

Fatih zamanında inşa edilen Kapalıçarşı, ilerde İstanbul'un en önemli ticaret
merkezlerinden biri haline gelecekti.



Devrin mimari eserleri arasında bulunan Yeni Bedesten de çok ünlüdür. Saray-ı
Cedide-i Amire adı verilen Yeni Sarayı (Topkapı Sarayı) da Fatih Sultan Mehmed
yaptırdı