 Atatürk ün annesi, Ankara ya gelip yerleşmiş, fakat kısa bir süre sonra zaten bozuk olan sağlığı iyice bozulmuştu. Doktorların, Ankara nın yüksek ve sert iklimi yerine deniz havasının daha iyi geleceğini ısrarla söylemeleri üzerine, onu İzmir e göndermişti. Orada Uşakizadeler in yazlık köşkünde ve müstakbel gelini Latife Hanım ın dikkatli bakımına karşın 15 ocak 1923 günü vefat etmişti. Atatürk o gece Eskişehir de bulunuyordu. Bu haberi kendisine İzmir de bulunan Başyaver Salih Bey (Bozok) telgrafla bildirmişti. Derhal cevap verildi. Verdiğiniz elim haber beni çok müteessir etti. Merhumenin münasip bir tarzda merasim-i defniyesini ifa ettiriniz. Birkaç gün sonra İzmir deydik. Trenden iner inmez, anasının Karşıyaka daki mezarını ziyarete gitti ve büyük bir teessür ve heyecan içinde, gözleri dolu dolu, Anam ölmüş, bu hazin hakikat karşısında benim için tecelliye mucip bir nokta var: Kurtuluşu hepimiz için, gaye-i emel ifade eden bu güzel İzmir in mukaddes topraklarına gömülmüş olmasıdır. Annem benim için çok sıkıntılar çekti. Allah orada rahat uyumasını nasip etsin diye içini döktü. Aradan birkaç yıl geçtikten sonra, bir gün annesi için galiba Latife Hanımefendi tarafından yaptırılan mermer sandukalı ve uzun kitabeli kabrin fotoğrafını görmüş, hiç beğenmemiş, hele kitabede, Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri nin Valide-i Muhteremleri Zübeyde Hanımefendi nin... diye başlayan cümleden hiç hoşlanmamışlardı. Bir gün Genel Sekreter Hasan Rıza Soyak Bey e, İlk fırsatta İzmir e gidersin, bu sandukayı ve kitabeyi kaldırtırsın, dağdan iki büyük ve uzun taş getirtirsin, birini olduğu gibi bir temel üzerine tespit ettirir, diğerini baş tarafına diktirirsin. Bir yerini de biraz düzelttirerek, Atatürk ün anası Zübeyde burada gömülüdür diye yazdırırsın, altına da ölüm tarihini koydurursun, yeter emrini vermişti. Bir gün İzmir Belediye Reisi Dr. Behçet Uz, Dolmabahçe Sarayı na geldi. Beraberinde Atatürk ün annesi için, Belediye Meclisi kararı ile, hazırlattığı bir türbe projesi getirmişti. Bu tatbik edilirse, abide halinde, muazzam bir eser olacaktı. Etrafında bir park bir de çocuk bahçesi yaptırılacaktı. Bu proje Atatürk e sunuldu. Bir an göz ucuyla projeye baktı... Hayır... dedi, Ben size mezarın nasıl yapılacağını tarif etmiştim; gene öyle yapılmalıdır. Hem belediyenin masraf etmesine lüzum yoktur, bunu biz yaptıralım. Atatürk ün bu isteği belediye reisi ve üyelere bildirilince çok üzülürler. Arzu ettikleri mezar 1500-2000 liralık küçük bir masrafla yapılabilir. Lütfetsinler, hiç değilse bu küçük gideri İzmirlilere bıraksınlar diye rica ederler. Durum Atatürk ü bildirilince olumlu cevap vermiş ve böylece Atatürk ün isteğine uygun mezar yapılıp, yazı da onun isteğine uygun yazılmıştır.
|
